Η συζήτηση για το τι είναι «αισθητηριακά συγκεκριμένο» και αν η ίδια η έννοια συνάδει με τον Διαλεκτικό Υλισμό, δεν είναι μια φιλολογική λεπτομέρεια. Είναι πυρήνας της μεθόδου. Και σήμερα, καθώς η κατηγορία αυτή χρησιμοποιείται αλλεπάλληλα, συχνά από ανθρώπους που διεκδικούν τον μαρξισμό ως θεωρητική τους βάση, το ζήτημα αποκτά όχι ακαδημαϊκό αλλά βαθύ πολιτικό βάρος. Ο όρος μπορεί είτε να λειτουργήσει ως εργαλείο αποκάλυψης της πραγματικότητας είτε να γίνει όχημα ιδεολογικής θόλωσης. Η ίδια η λέξη δεν αρκεί, η χρήση είναι που καθορίζει τον χαρακτήρα της. Για αυτό η απάντηση στο αν συνάδει η έννοια με τον Διαλεκτικό Υλισμό δεν είναι απλή. Συνάδει, όταν χρησιμοποιείται όπως την όρισε ο Μαρξ. Δεν συνάδει, όταν μετατρέπεται σε εμπειρικό ή ιδεαλιστικό σχήμα. Για τον Μαρξ, το «συγκεκριμένο» δεν είναι αυτό που βλέπουν οι αισθήσεις. Δεν είναι η φαινομενικότητα, ούτε το πρώτο επίπεδο της πραγματικότητας. Το αισθητηριακό δεδομένο, για τον μαρξισμό, είναι αφετηρία, όχι κατάληξη. Το συγκεκριμένο δεν είναι το άμεσο, αλλά το διαμεσολαβημένο. Είναι η πολλαπλότητα των σχέσεων, η ενότητα αντιθέσεων, η συγκρότηση μέσα από ιστορικές και υλικές διαδρομές, όχι το απλό φαινόμενο. Ο Μαρξ σε κάθε του έργο προειδοποιεί ότι η άμεση εμφάνιση των πραγμάτων δεν αποτυπώνει την ουσία τους. Το χρήμα, η αγορά, η εργασία, το εμπόρευμα, όλα εμφανίζονται στις αισθήσεις με έναν τρόπο που αποκρύπτει τη βαθιά τους δομή. Η γνώση ξεκινά από την αφαίρεση, από την απογύμνωση των σχέσεων, ώστε η ανάλυση να ξαναχτίσει νοητά το συγκεκριμένο όχι ως εικόνα αλλά ως σύστημα. Έτσι ορίζεται η ανάβαση από το αισθητηριακά συγκεκριμένο στο νοητά αφηρημένο: όχι ως φυγή από το πραγματικό, αλλά ως αναγκαστική μέθοδος για να ξεπεράσουμε την επιφάνεια και να συλλάβουμε την ουσία. Αυτό σημαίνει ότι το «αισθητηριακά συγκεκριμένο», ως όρος, είναι βαθιά και αυθεντικά Μαρξικός. Εκφράζει τον υλισμό στην καρδιά του: ότι η αφετηρία της γνώσης βρίσκεται στην πραγματικότητα, όχι στη σκέψη. Αλλά το αισθητηριακά συγκεκριμένο δεν είναι η «εικόνα» της πραγματικότητας. Είναι η πραγματικότητα η ίδια, με όλες τις αντιφάσεις και διαμεσολαβήσεις της. Αυτό ακριβώς το σημείο έχει σημασία σήμερα, γιατί όσοι χρησιμοποιούν τον όρο με την έννοια του «ό,τι φαίνεται» ή «ό,τι δηλώνεται» ή «ό,τι μπορώ να παρατηρήσω άμεσα» δεν μιλούν με διαλεκτικό τρόπο. Μιλούν με εμπειρισμό, μεταμφιεσμένο με τη γλώσσα της διαλεκτικής. Αν το αισθητηριακό συγκεκριμένο ταυτίζεται με την πρώτη εντύπωση, τότε ο μαρξισμός εκφυλίζεται σε απλοϊκή παρατήρηση. Και αυτή η διαστρέβλωση δεν είναι τυχαία. Είναι μια μέθοδος ιδεολογικής υπεράσπισης προκατασκευασμένων θέσεων. Όταν σήμερα βλέπουμε ανθρώπους να επικαλούνται την έννοια της «ανάβασης», αλλά να ξεκινούν όχι από το συγκεκριμένο, αλλά από το αφηρημένο, είναι ξεκάθαρο ότι έχουμε μετατόπιση από τον Μαρξ στον ιδεαλισμό με Μαρξικό λεξιλόγιο.
Η περίπτωση της Κίνας είναι χαρακτηριστική. Αν ξεκινήσεις από το αφηρημένο συμπέρασμα ότι «η Κίνα είναι σοσιαλιστική», τότε όλα τα δεδομένα πρέπει να προσαρμοστούν σε αυτή την έννοια. Οτιδήποτε αντιφάσκει με το συμπέρασμα βαφτίζεται «φαινόμενο». Οτιδήποτε συμφωνεί γίνεται «ουσία». Στην πραγματικότητα όμως η Μαρξική μέθοδος απαιτεί το αντίθετο: να ξεκινήσουμε από τις σχέσεις παραγωγής, την ταξική διάρθρωση, την ιδιοκτησία, την εξουσία, τη δομή της συσσώρευσης. Από αυτά γεννιέται η αφαίρεση, όχι από τις επιθυμίες μας. Το αισθητηριακά συγκεκριμένο, στη Μαρξική έννοια, σημαίνει ότι πρώτα βλέπουμε την υλική πραγματικότητα, όχι την αφηρημένη κατηγορία. Η Κίνα, ως πραγματικότητα, είναι ένα σύνολο αντιφάσεων: κεντρικός σχεδιασμός και μνημειώδης αγορά, κρατική ιδιοκτησία και τεράστιος ιδιωτικός τομέας, κομματική διοίκηση και καπιταλιστική συσσώρευση, τεράστια μείωση φτώχειας και ταυτόχρονα γέννηση υπερ-πλουσίων. Το αισθητηριακά συγκεκριμένο εδώ δεν είναι το σύνθημα, ούτε η γεωπολιτική έννοια, ούτε η εικόνα. Είναι η ενότητα αντιφάσεων. Εάν η ανάλυση ξεκινά από την ενότητα αυτή, τότε η αφαίρεση που ακολουθεί είναι επιστημονική. Εάν όμως ξεκινά από το αφηρημένο, τότε το συγκεκριμένο θα καμφθεί για να χωρέσει στο σχήμα. Η κρίση είναι ακριβώς εκεί: η διαλεκτική μπορεί να γίνει εργαλείο γνώσης ή εργαλείο πίστης. Όταν η έννοια «αισθητηριακά συγκεκριμένο» χρησιμοποιείται για να νομιμοποιήσει όσα θέλουμε να πιστεύουμε, τότε έχουμε χάσει την υλιστική βάση. Ο μαρξισμός δεν είναι θεωρία δικαιολόγησης κυβερνήσεων και καθεστώτων. Είναι μέθοδος αποκάλυψης της αλήθειας, ακόμη κι όταν αυτή η αλήθεια αντιφάσκει με τις προσδοκίες μας. Το συγκεκριμένο δεν είναι ρομαντικό. Είναι συχνά σκληρό, αντιφατικό, ακατέργαστο. Και η αφαίρεση δεν έρχεται για να το εξωραΐσει, αλλά για να δείξει τον νόμο κίνησης μέσα σε αυτή τη σκληρότητα. Επομένως, όταν αναρωτιόμαστε αν η έννοια «αισθητηριακά συγκεκριμένο» συνάδει με τον Διαλεκτικό Υλισμό, η απάντηση εξαρτάται από τη χρήση.
Αν χρησιμοποιείται όπως την όρισε ο Μαρξ – ως αφετηρία της ανάλυσης, ως πραγματική ολότητα σχέσεων – τότε είναι θεμέλιο της διαλεκτικής. Αν όμως χρησιμοποιείται ως επίκληση του άμεσου, της επιφάνειας, ή ως ρητορικό τέχνασμα για να προσαρμόσουμε τη θεωρία στην πολιτική μας θέση, τότε όχι μόνο δεν συνάδει με τον Διαλεκτικό Υλισμό, αλλά τον ακυρώνει. Το πραγματικό αισθητηριακά συγκεκριμένο είναι πάντα αντιφατικό. Η διαλεκτική αφαίρεση είναι η προσπάθεια να εννοιολογήσουμε αυτή την αντίφαση, όχι να τη σβήσουμε. Και εδώ είναι όλη η ουσία: η θεωρία πρέπει να γεννιέται από την πραγματικότητα, όχι η πραγματικότητα από την θεωρία. Όταν αυτό το αντιστρέφουμε, η διαλεκτική μετατρέπεται σε εργαλείο ιδεολογικής κάλυψης, όχι αποκάλυψης. Η μέθοδος πρέπει να υπηρετεί την αλήθεια, όχι την άνεση. Και αν κάτι οφείλει να υπερασπιστεί σήμερα ο μαρξισμός, είναι ακριβώς αυτό: ότι η γνώση δεν μπορεί να ξεκινά από αυτό που θέλουμε, αλλά από αυτό που υπάρχει.
