Η συζήτηση γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία έχει φορτωθεί με ψευδαισθήσεις και προπαγανδιστικές μυθολογίες. Από τη μια, το δυτικό στρατόπεδο παρουσιάζει την Ουκρανία ως «θύμα» που υπερασπίζεται την ανεξαρτησία και την εδαφική της ακεραιότητα απέναντι σε μια «αναθεωρητική» Ρωσία. Από την άλλη, η Ρωσία εμφανίζεται σαν δύναμη «αυτοάμυνας» που απαντά στη ΝΑΤΟϊκή περικύκλωση. Η αλήθεια, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη. Η Ρωσία διεξάγει αναμφίβολα έναν ιμπεριαλιστικό πόλεμο: όχι για την απελευθέρωση λαών, αλλά για τη διατήρηση και διεύρυνση της ζώνης επιρροής της, για τον έλεγχο ενεργειακών δρόμων, πρώτων υλών και στρατηγικών περιοχών. Ο Λένιν είχε δείξει ότι ο ιμπεριαλισμός δεν είναι πολιτική προτίμηση αλλά το αναπόφευκτο στάδιο του μονοπωλιακού καπιταλισμού:
«Ο ιμπεριαλισμός είναι ο καπιταλισμός που έφτασε στο στάδιο των μονοπωλίων και της εξαγωγής κεφαλαίου» (Lenin, 1916/1977). Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία δεν μπορεί να ιδωθεί ως «αντιιμπεριαλιστική δύναμη». Είναι μια καπιταλιστική, ιμπεριαλιστική χώρα που συγκρούεται με το δυτικό μπλοκ για τη θέση της στο παγκόσμιο σύστημα.
Όμως το κρίσιμο σημείο είναι ότι απέναντί της δεν έχει ένα πραγματικά ανεξάρτητο κράτος. Η Ουκρανία είναι προϊόν ιστορικών συγκυριών, γεωγραφικών συνθέσεων και ιμπεριαλιστικών σχεδιασμών. Ιστορικά, η Ουκρανία συγκροτήθηκε ως κρατική οντότητα μέσα από τη σοβιετική πολιτική. Οι Μπολσεβίκοι ήταν εκείνοι που αναγνώρισαν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης σε όλα τα έθνη της πρώην τσαρικής αυτοκρατορίας· χωρίς αυτή την επιλογή, Ουκρανία δεν θα υπήρχε ως κράτος. Γεωγραφικά, πρόκειται για έναν χώρο–γέφυρα, που βρέθηκε για αιώνες υπό Πολωνία, Λιθουανία, Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία και Ρωσία. Η ίδια η λέξη «Ουκρανία» σήμαινε «σύνορο». Πληθυσμιακά, πρόκειται για μωσαϊκό με ισχυρή παρουσία ρωσικών, ελληνικών, ταταρικών, πολωνικών στοιχείων. Η έννοια «ενιαίο ουκρανικό έθνος» είναι ιδεολογική κατασκευή, που καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Στη σημερινή συγκυρία, η Ουκρανία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μαριονέτα του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Δεν αποφασίζει η ίδια για την οικονομία της, για την εξωτερική της πολιτική ή για τον πόλεμο. Από την ανατροπή του Γιανουκόβιτς το 2014 και έπειτα, το κράτος της Ουκρανίας έχει μετατραπεί σε προκεχωρημένο φυλάκιο των ΗΠΑ. Ο εξοπλισμός, η χρηματοδότηση, ακόμη και η πολιτική της ηγεσία, εξαρτώνται πλήρως από τις Βρυξέλλες και την Ουάσινγκτον. Αυτό σημαίνει πως το δικαίωμα αυτοδιάθεσης, που ιστορικά αναγνώρισε το σοβιετικό κράτος, έχει ακυρωθεί στην πράξη: η Ουκρανία υπάρχει μόνο ως δορυφόρος του δυτικού ιμπεριαλισμού. Η Μαρξική προσέγγιση είναι αποκαλυπτική εδώ. Ο Λένιν, στο έργο του για το εθνικό ζήτημα, τόνιζε πως «το δικαίωμα αυτοδιάθεσης είναι αναγκαίο για την πάλη ενάντια στον ιμπεριαλισμό, όμως στα πλαίσια του ιμπεριαλιστικού συστήματος τα μικρά κράτη γίνονται αναπόφευκτα πιόνια των μεγάλων δυνάμεων». Αυτό ακριβώς συμβαίνει στην Ουκρανία: τυπικά εμφανίζεται ως κράτος που «αμύνεται», ουσιαστικά όμως λειτουργεί ως εργαλείο ξένων συμφερόντων. Δεν μπορεί να «τεκμαίρεται» ως ανεξάρτητο απέναντι στη Ρωσία, διότι η ανεξαρτησία του είναι κενό γράμμα. Το γεγονός αυτό δημιουργεί μια ιδιότυπη αντίφαση. Από τη μια έχουμε τη Ρωσία, που διεξάγει ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Από την άλλη έχουμε την Ουκρανία, που επικαλείται το δικαίωμα ανεξαρτησίας, αλλά στην πράξη δεν το διαθέτει. Δεν έχουμε λοιπόν μια «δίκαιη εθνική πάλη», αλλά μια σύγκρουση ιμπεριαλιστικών συμφερόντων με θύματα τους λαούς. Ο ουκρανικός λαός σφαγιάζεται για τα σχέδια του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Ο ρωσικός λαός αιμορραγεί για τα σχέδια της ρωσικής ολιγαρχίας. Το ουκρανικό κράτος είναι ανύπαρκτο ως ανεξάρτητο υποκείμενο: είναι απλώς το πεδίο μάχης δύο ιμπεριαλισμών. Αυτός είναι και ο λόγος που η Μαρξική ανάλυση διαφοροποιείται τόσο από τη φιλοδυτική όσο και από τη φιλορωσική προπαγάνδα. Δεν μπορεί να σταθεί με το επιχείρημα «υπερασπίζουμε την Ουκρανία απέναντι στον επιτιθέμενο», γιατί η Ουκρανία δεν είναι ανεξάρτητη. Δεν μπορεί όμως και να υιοθετήσει το ρωσικό αφήγημα περί «αυτοάμυνας», γιατί η Ρωσία διεξάγει καθαρό ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Το καθήκον των κομμουνιστών είναι να δείξουν την αλήθεια: ο πόλεμος αυτός είναι άδικος και από τις δύο πλευρές. Ο Ένγκελς έγραφε ότι «η ελευθερία ενός έθνους μετριέται από το κατά πόσο μπορεί να αναπτυχθεί έξω από τα δεσμά της εξάρτησης». Με αυτό το κριτήριο, η Ουκρανία δεν είναι ελεύθερη, δεν είναι ανεξάρτητη. Είναι δέσμια της δυτικής εξάρτησης. Και η Ρωσία δεν είναι δύναμη χειραφέτησης· είναι ιμπεριαλιστική δύναμη που θέλει να διασφαλίσει τη δική της σφαίρα. Συνεπώς, η θέση που πρέπει να κρατήσουμε είναι καθαρή: Καμία στήριξη σε καμία από τις δύο ιμπεριαλιστικές πλευρές. Αλληλεγγύη μόνο στους λαούς, που αιμορραγούν χωρίς να έχουν τίποτα να κερδίσουν. Η Ουκρανία δεν δικαιούται να εμφανίζεται ως ανεξάρτητο κράτος απέναντι στη Ρωσία, γιατί δεν είναι τέτοιο· η Ρωσία δεν δικαιούται να εμφανίζεται ως αντιιμπεριαλιστής, γιατί είναι η ίδια ιμπεριαλιστής. Ο μόνος δρόμος είναι η πάλη για έναν κόσμο χωρίς ιμπεριαλισμούς, χωρίς εκμετάλλευση, χωρίς ψευδοανεξαρτησίες που λειτουργούν ως άλλοθι για τις μεγάλες δυνάμεις. Αυτό είναι το ουσιαστικό συμπέρασμα: ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι αποκάλυψη της σήψης του καπιταλισμού. Ούτε ανεξαρτησία υπάρχει, ούτε δικαιοσύνη. Υπάρχει μόνο η αναγκαιότητα να δώσουν οι λαοί τη δική τους απάντηση.
