Όταν ένα βραβείο “ειρήνης” απονέμεται σε πρόσωπο που έχει οικοδομήσει την πολιτική του ταυτότητα πάνω στη σύγκρουση, στον αντικρατισμό και στη νομιμοποίηση των διεθνών κυρώσεων που γονάτισαν έναν ολόκληρο λαό, τότε δεν πρόκειται για “ειρήνη”· πρόκειται για ηγεμονία με ηθικό πρόσωπο.
Η περίπτωση της Μαρίας Κορίνα Ματσάδο στη Βενεζουέλα δεν είναι απλώς αμφιλεγόμενη· είναι παράδειγμα της λειτουργίας του Νόμπελ ως εργαλείου πολιτικής κατεύθυνσης.
Γιατί κάθε φορά που η Δύση χρειάζεται έναν νέο “ανθρωπιστικό συμβολισμό”, αναζητά ένα πρόσωπο που θα μπορεί να μεταφράζει τη δική της γεωπολιτική στρατηγική σε γλώσσα “δικαιωμάτων”.
Η επιτροπή παρουσίασε φέτος τη βράβευση ως “τολμηρή, ριζοσπαστική επιλογή”, υπονοώντας μάλιστα ότι “δεν υποκύπτει” στις πιέσεις των ισχυρών — αφού, όπως ειπώθηκε ειρωνικά, το Νόμπελ δεν το πήρε ο Τραμπ. Μα αυτός ακριβώς είναι ο τρομερός εμπαιγμός των συνειδήσεων: να παρουσιάζεται ως “προοδευτική χειρονομία” η επιλογή ενός άλλου εκφραστή της ίδιας παγκόσμιας εξουσίας.
Η ειρήνη της αγοράς είναι πιο επικίνδυνη από τον πόλεμο των όπλων, γιατί έρχεται ντυμένη με τη στολή της ανθρωπιστικής αποδοχής.
Η Ματσάδο προέρχεται από την παλιά αστική τάξη της Βενεζουέλας· είναι παιδί του κεφαλαίου που κυβερνούσε πριν τον Τσάβες.
Σπούδασε στο Yale, διαμορφώθηκε πολιτικά στους κύκλους των αμερικανικών think tanks, και το 2002 υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη του οργανισμού Súmate, ο οποίος έλαβε επίσημη χρηματοδότηση από το National Endowment for Democracy (NED) — έναν μηχανισμό “ήπιας ισχύος” των ΗΠΑ που από τη δεκαετία του 1980 κατευθύνει αντιπολιτεύσεις σε χώρες εκτός αμερικανικής επιρροής.
Η δράση της, λοιπόν, δεν είναι αυθόρμητη· είναι πλήρως ενταγμένη σε έναν μηχανισμό αστικής αναπαραγωγής, τόσο εσωτερικά όσο και διεθνώς. Η Ματσάδο εμφανίζεται ως “αγωνίστρια για τη δημοκρατία”, αλλά ο πολιτικός της λόγος είναι καθαρά φιλελεύθερος – νεοφιλελεύθερος. Σταθερά υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων, κατά του κρατικού ελέγχου στην ενέργεια, υπέρ της επανένταξης της Βενεζουέλας στο διεθνές χρηματοπιστωτικό δίκτυο χωρίς περιορισμούς.
Έχει υποστηρίξει δημοσίως ότι οι αμερικανικές κυρώσεις —που προκάλεσαν τεράστια ανθρωπιστική κρίση, έλλειψη τροφίμων, φαρμάκων και εκρηκτική φτώχεια— ήταν “αναγκαία πίεση για την αποκατάσταση της δημοκρατίας”. Είναι επομένως οξύμωρο να απονέμεται το Νόμπελ της “ειρήνης” σε κάποιον που νομιμοποίησε πολιτικές κοινωνικού πολέμου. Από Μαρξική σκοπιά, δεν υπάρχει ουδετερότητα σ’ αυτή τη θέση.
Ο Μαρξ έγραφε πως «κάθε πολιτική θέση είναι ταξική θέση»· και η Ματσάδο εκφράζει την πλευρά του αστικού κεφαλαίου.
Δεν αγωνίζεται για τη χειραφέτηση των καταπιεσμένων, αλλά για την επιστροφή της εξουσίας στα χέρια της αστικής ολιγαρχίας που τη στερήθηκε με την άνοδο του Τσάβες.
Μπορεί ο Μαδούρο να έχει εκφυλίσει το εγχείρημα, να έχει μετατρέψει τον “σοσιαλισμό του 21ου αιώνα” σε κρατικό καπιταλισμό με αυταρχικά χαρακτηριστικά· όμως η εναλλακτική της Ματσάδο δεν είναι η απελευθέρωση των μαζών, αλλά η ιδιωτικοποίηση της απελπισίας τους. Η Επιτροπή του Νόμπελ επιλέγει κάθε χρόνο έναν συμβολισμό που θα επιβεβαιώνει τη νομιμότητα του δυτικού μοντέλου εξουσίας.
Όταν βραβεύει “ειρηνοποιούς” που υπερασπίζονται τη φιλελεύθερη δημοκρατία, στην πραγματικότητα βραβεύει τη σταθερότητα του κεφαλαίου, την επιβίωση των δομών που γεννούν την ίδια την ανισότητα. Η “ειρήνη” του Νόμπελ είναι πάντοτε η ειρήνη μετά τη νίκη της αγοράς· ποτέ η ειρήνη μετά τη δικαιοσύνη.
Όπως η βράβευση του Σολζενίτσιν ή του Γκορμπατσόφ χρησίμευσε για να θωρακίσει το αφήγημα του “αντικομμουνισμού ως ανθρωπισμού”, έτσι και τώρα η βράβευση της Ματσάδο εξυπηρετεί την αφήγηση “αντικρατισμός ίσον ελευθερία”. Η ειρήνη όμως, στη διαλεκτική έννοια, δεν είναι απουσία σύγκρουσης. Είναι άρνηση της βίας που γεννά η ταξική ανισότητα. Όταν ο εργάτης πεινά και ο πλούτος συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια, η ειρήνη είναι ήδη νεκρή — όσο κι αν την υπογράφουν τα βραβεία της Ευρώπης. Ο Λένιν το διατύπωσε καθαρά: “Όσο υπάρχει εκμετάλλευση, θα υπάρχει πόλεμος· και η ειρήνη των αστών είναι μονάχα ανάπαυλα ανάμεσα σε δύο σφαγές.” Η Ματσάδο δεν φέρνει ειρήνη — φέρνει την ανάπαυλα της υποταγής. Η Δύση προβάλλει τη Ματσάδο ως σύμβολο γυναίκας που αντιστέκεται σε “δικτάτορα”. Αλλά η πραγματικότητα είναι πιο υλική: πρόκειται για το πρόσωπο της ταξικής αντεπίθεσης, τυλιγμένο σε ρητορική ανθρωπισμού. Η ίδια κοινωνία που χειροκροτεί την “ειρηνοποιό” της Βενεζουέλας είναι εκείνη που σιωπά για τις χιλιάδες δολοφονίες διαδηλωτών στην Κολομβία ή για τις δικτατορίες φιλικές προς το ΝΑΤΟ. Η “ειρήνη” που αναγνωρίζουν έχει πάντα σύνορα: είναι ειρήνη για τους συμμάχους, και πόλεμος για τους αντιφρονούντες. Η Ματσάδο δεν είναι “ουδέτερη” ούτε “υπεράνω”.
Είναι στρατιώτης ενός διεθνούς οικονομικού μετώπου, που στοχεύει να επαναφέρει τη Βενεζουέλα στον καπιταλιστικό καταμερισμό εργασίας. Η βράβευσή της είναι πολιτική δήλωση: η αγορά αποκαθίσταται ως “φορέας ειρήνης”. Μα ο Μαρξ μας δίδαξε ότι η αγορά είναι ο αόρατος πόλεμος όλων εναντίον όλων· ότι πίσω από την “ελευθερία των συναλλαγών” κρύβεται η πιο απρόσωπη μορφή βίας: η αναγκαστική πώληση της ίδιας της ζωής.
Αν θέλουμε να μιλήσουμε για ειρήνη, πρέπει να μιλήσουμε για κατάργηση των συνθηκών που γεννούν την ανισότητα, όχι για βραβεία που τη μεταμφιέζουν. Η ειρήνη δεν είναι βραβείο· είναι αποτέλεσμα κοινωνικού μετασχηματισμού. Και δεν θα έρθει από πρόσωπα που στηρίζουν την αγορά, αλλά από λαούς που καταργούν την αγορά. Όταν λοιπόν ακούτε “Νόμπελ Ειρήνης στη Ματσάδο”, να διαβάζετε: “Νόμπελ Ειρήνης στη συμμόρφωση”.
Η ειρήνη τους είναι η σιωπή μετά την πτώχευση,
η σιωπή του ανθρώπου που δεν έχει πια τίποτα να χάσει — ούτε καν την ψευδαίσθηση ότι ο κόσμος του ανήκει.
