Η δημόσια συζήτηση γύρω από τον γάμο ομοφύλων, την οικογένεια και τη στάση του ΚΚΕ αποκαλύπτει κάτι πολύ βαθύτερο από μια απλή διαφωνία. Αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο στον δημόσιο λόγο αντικαθίσταται η πολιτική ανάλυση με ηθικολογικές καρικατούρες και συνειδητά ψεύδη.
Όταν, για παράδειγμα, αποδίδεται στον Δημήτρη Κουτσούμπα και στο ΚΚΕ ότι καταψήφισαν τον γάμο ομοφύλων επειδή «θα διαλυθεί η παραδοσιακή οικογένεια», δεν έχουμε απλώς διαφορετική ερμηνεία· έχουμε ευθεία παραχάραξη της πολιτικής θέσης.
Η πραγματική θέση του ΚΚΕ –διατυπωμένη ρητά και δημόσια– δεν αφορά την «υπεράσπιση της παραδοσιακής οικογένειας» ως ηθικού θεσμού, αλλά την κριτική στο πώς ο καπιταλισμός μετατρέπει κάθε ανθρώπινη σχέση σε νομική, ιδιοκτησιακή και εμπορευματική μορφή (τελικά δύσκολο να κατανοηθεί από κάποιους ακόμα και Δημοσιογράφους) .
Το ΚΚΕ δεν καταψήφισε τον γάμο ομοφύλων για να διασώσει κάποιον «ιερό θεσμό», αλλά γιατί το συγκεκριμένο νομοσχέδιο εντάσσεται σε μια συνολικότερη στρατηγική εμπορευματοποίησης της οικογένειας, της τεκνοποίησης και της φροντίδας, αφήνοντας άθικτες τις ταξικές ανισότητες και ανοίγοντας δρόμο σε αγορές αναπαραγωγής, παρένθετης μητρότητας και ιδιωτικοποίησης κοινωνικών αναγκών.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πολιτική διαφορά. Ο φιλελεύθερος λόγος –και η αντίστοιχη «προοδευτική» του εκδοχή– αντιμετωπίζει την ελευθερία ως ατομικό δικαίωμα αποκομμένο από τις υλικές συνθήκες. Αν κάτι «επιτρέπεται» νομικά, θεωρείται αυτομάτως απελευθερωτικό.
Ο Μαρξικός τρόπος σκέψης, αντίθετα, ρωτά: ποιος ωφελείται υλικά, ποιος πληρώνει, ποιος αποκλείεται. Όταν ο γάμος –ετερόφυλος ή ομόφυλος– παραμένει θεσμός που ρυθμίζει κληρονομικά, ασφαλιστικά, φορολογικά και αναπαραγωγικά ζητήματα μέσα σε μια ταξική κοινωνία, τότε δεν πρόκειται για ουδέτερο δικαίωμα αλλά για μηχανισμό αναπαραγωγής ανισοτήτων.
Η συκοφαντία ότι το ΚΚΕ «συμμαχεί με συντηρητικές αντιλήψεις» βασίζεται ακριβώς στην άρνηση να συζητηθεί το ταξικό περιεχόμενο των θεσμών.
Είναι βολικό να βαφτίζεται κάθε κριτική στον φιλελεύθερο ατομικισμό ως «οπισθοδρόμηση», γιατί έτσι αποσιωπάται το γεγονός ότι η σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία δεν καταργεί καταπιέσεις· απλώς τις αναδιατάσσει σε νέες μορφές αγοράς.
Η ίδια λογική διαπερνά και τον ειρωνικό, υποτιμητικό λόγο τύπου «βγείτε από την ντουλάπα», που δεν απευθύνεται σε θέσεις αλλά σε ταυτότητες.
Δεν είναι τυχαίο. Όταν η πολιτική σύγκρουση αντικαθίσταται από ψυχολογικά υπονοούμενα και αισθητικές κατηγοριοποιήσεις, τότε η συζήτηση μετατοπίζεται από τις κοινωνικές σχέσεις εξουσίας στο επίπεδο της προσωπικής στάσης. Αυτό εξυπηρετεί άριστα το σύστημα: οι σχέσεις παραγωγής μένουν στο απυρόβλητο, ενώ οι άνθρωποι τσακώνονται για συμβολισμούς.
Η Μαρξική κριτική δεν αρνείται την ανάγκη προστασίας των ανθρώπων από διακρίσεις, βία και αποκλεισμό.
Αρνείται όμως να αποδεχθεί ότι η νομική αναγνώριση μέσα σε ένα καπιταλιστικό πλαίσιο ισοδυναμεί με κοινωνική απελευθέρωση.
Όσο η εργασία παραμένει εμπόρευμα, όσο η κατοικία, η υγεία και η αναπαραγωγή οργανώνονται με όρους αγοράς, καμία μορφή γάμου δεν αναιρεί την ουσία της εκμετάλλευσης.
Γι’ αυτό και η επίκληση της «παραδοσιακής οικογένειας» δεν είναι το επιχείρημα του ΚΚΕ· είναι το σκιάχτρο που του αποδίδεται.
Η πραγματική του θέση είναι ότι η οικογένεια, όπως συγκροτείται ιστορικά στον καπιταλισμό, λειτουργεί ως μονάδα αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης και ως ιδιωτικοποίηση της φροντίδας. Είτε αυτή η οικογένεια είναι ετερόφυλη είτε ομόφυλη, το πρόβλημα δεν λύνεται όσο η κοινωνία αρνείται να κοινωνικοποιήσει ουσιαστικά την παιδεία, την υγεία, τη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων.
Όταν λοιπόν κάποιοι παρουσιάζουν το ζήτημα ως μάχη «προόδου εναντίον σκοταδισμού», αποκρύπτουν ότι πρόκειται για σύγκρουση δύο εντελώς διαφορετικών αντιλήψεων για την ελευθερία. Η μία βλέπει την ελευθερία ως ατομική επιλογή εντός της αγοράς. Η άλλη τη βλέπει ως συλλογική δυνατότητα κατάργησης των υλικών περιορισμών που επιβάλλει η ταξική κοινωνία.
Η λάσπη και τα ψεύδη δεν είναι τυχαία. Είναι απαραίτητα για να μην τεθεί το πραγματικό ερώτημα: μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ισότητα σε μια κοινωνία που βασίζεται στην εκμετάλλευση; Μπορεί η αναγνώριση δικαιωμάτων να υποκαταστήσει τη χειραφέτηση; Ή μήπως τελικά χρησιμοποιείται για να εξανθρωπιστεί ιδεολογικά ένα σύστημα που παραμένει δομικά άδικο;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που αποφεύγονται συστηματικά. Και γι’ αυτό, κάθε φορά που η συζήτηση επιστρέφει στην ουσία, επιχειρείται να φιμωθεί με ειρωνεία, ψέμα ή ηθικό εκβιασμό. Όχι επειδή η κριτική δεν στέκει, αλλά επειδή είναι επικίνδυνα ακριβής.
