Η αίσθηση που κυριαρχεί διεθνώς είναι ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν περιορίζεται στο να αντιδρά σε γεγονότα, αλλά ότι κινείται ένα βήμα πιο μπροστά από τους αντιπάλους του, συχνά μάλιστα δίνοντάς τους το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα αντιδράσουν. Αυτή η εικόνα δεν είναι προϊόν «μαγικής ιδιοφυΐας» ούτε κάποιου μυστικού ταλέντου, αλλά αντανάκλαση της ίδιας της ιστορικής και πολιτικής πραγματικότητας. Όπως σημείωνε ο Μαρξ, «οι άνθρωποι φτιάχνουν την ιστορία τους, αλλά όχι υπό συνθήκες που διάλεξαν οι ίδιοι» (Marx, 1852/1978, σ. 103).
Ο Πούτιν λοιπόν δεν είναι ένας «παίκτης έξω από το γήπεδο», αλλά ένας ηγέτης που κινείται με συνέπεια μέσα στην αναγκαιότητα που δημιούργησαν οι αντιφάσεις του σύγχρονου ιμπεριαλισμού.
Το πρώτο στοιχείο είναι η δομή της εξουσίας. Η Δύση λειτουργεί με εκλογικούς κύκλους, πολλαπλά κέντρα αποφάσεων, εσωτερικές αντιφάσεις και ανταγωνισμούς συμφερόντων. Αυτό οδηγεί σε ασυνέχεια στρατηγικής και σε βραχυπρόθεσμες κινήσεις. Αντίθετα, η συγκεντρωτική ρωσική προεδρική εξουσία επιτρέπει την ανάπτυξη μιας γραμμής που δεν επηρεάζεται από εκλογικές αλλαγές ή από τη διαρκή ανάγκη συμβιβασμού. Η αίσθηση ότι «ο Πούτιν είναι μπροστά» αντανακλά αυτό ακριβώς: όχι κάποιο υπεράνθρωπο χάρισμα, αλλά τη διαφορά ανάμεσα σε έναν μηχανισμό που επιδιώκει σταθερή στρατηγική και σε μηχανισμούς που βουλιάζουν σε εσωτερικές αντιφάσεις.
Το δεύτερο στοιχείο είναι η ιστορική αναγκαιότητα. Η Ρωσία μετά το 1991 βρέθηκε σε πορεία υποχώρησης. Η ανασυγκρότηση ισχύος, η ανάσχεση της επέκτασης του ΝΑΤΟ και η αξιοποίηση των πρώτων υλών ως μοχλών πίεσης ήταν προδιαγεγραμμένα καθήκοντα. Ο Πούτιν, στην πραγματικότητα, ενσαρκώνει αυτήν την πορεία. Δεν προβλέπει μαντικά το μέλλον, αλλά πατά σε ήδη δοσμένες ιστορικές αντιφάσεις, μετατρέποντάς τες σε στρατηγική. Όπως τόνιζε ο Λένιν, το προβάδισμα κρίνεται από το ποιος ξέρει να βρει «τον κρίκο της αλυσίδας» που καθορίζει το σύνολο (Lenin, 1920/1975).
Το τρίτο στοιχείο είναι η ικανότητα να ορίζει το πλαίσιο. Η Δύση συχνά μοιάζει να αντιδρά σε κινήσεις του Κρεμλίνου, ενώ ο Πούτιν επιλέγει το πεδίο αντιπαράθεσης: ενέργεια, στρατηγική ασφάλεια, περιφερειακές συγκρούσεις. Με αυτόν τον τρόπο εμφανίζεται να «δίνει οδηγίες» στους αντιπάλους του, που αναγκάζονται να παίζουν άμυνα. Στην πραγματικότητα, είναι η διαλεκτική σχέση δύναμης και αδυναμίας: ο ένας μοιάζει κυρίαρχος επειδή ο άλλος είναι κατακερματισμένος.
Τέλος, υπάρχει το ιδεολογικό αφήγημα. Η Δύση προβάλλει έναν τεχνικό, διαχειριστικό λόγο. Ο Πούτιν, αντίθετα, επενδύει σε ιστορικό βάθος: Ρωσία ως πολιτισμικός πόλος, «παράδοση εναντίον παρακμής», αποστολή συνέχειας. Αυτό δίνει στις κινήσεις του μια καθολικότητα που απουσιάζει από τους αντιπάλους του. Ο Ιλιένκοφ σημείωνε ότι η ιδεολογία γίνεται δύναμη όταν παρουσιάζεται ως καθολική, όχι ως μερικό συμφέρον (Ilyenkov, 1977/1982). Έτσι, ακόμη κι αν πρόκειται για αφήγηση που υπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα, η εμφάνιση καθολικότητας δίνει βάθος χρόνου και εντυπωσιακή αντοχή.
Άρα, γιατί φαίνεται «ένα κλικ πιο μπροστά»; Γιατί σε μια αντιφατική σχέση, εκείνος που διαθέτει σταθερή στρατηγική, συγκεντρωμένη εξουσία και αφήγημα καθολικότητας, αποκτά πλεονέκτημα. Δεν είναι μυστήριο· είναι η υλική αντανάκλαση των αδυναμιών της άλλης πλευράς. Ο Πούτιν δεν κινείται έξω από την ιστορία· κινείται μέσα της πιο συνεκτικά από τους αντιπάλους του. Αυτό το «κλικ» λοιπόν είναι λιγότερο θέμα προσώπου και περισσότερο έκφραση της ίδιας της εποχής μας, όπου η Δύση έχει χάσει τη στρατηγική της συνοχή και παίζει τον ρόλο της άμυνας σε μια παρτίδα που δεν διάλεξε εκείνη.
