Η επίκληση του Φιντέλ Κάστρο , από τον Φίλο μου Δημήτρη Πατέλη , στην υπεράσπιση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας δεν είναι ουδέτερη κίνηση. Είναι μια συνειδητή προσπάθεια να χρησιμοποιηθεί ένας ιστορικός επαναστάτης ως «τελεσίδικη σφραγίδα» σε μια πολύ πιο σύνθετη και αμφιλεγόμενη πραγματικότητα. Η μέθοδος είναι απλή: αν ο Φιντέλ —ο Κάστρο, το σύμβολο αντιιμπεριαλισμού και λαϊκής αντίστασης— είπε θετικά λόγια για την Κίνα, τότε κάθε κριτική προς το κινεζικό μοντέλο υποτίθεται ότι καταρρίπτεται. Όμως αυτή η λογική, όσο συναισθηματικά ελκυστική κι αν είναι, αντιστρατεύεται τον μαρξισμό στην πιο θεμελιώδη του αρχή: την ανάλυση της πραγματικότητας με βάση τις υλικές σχέσεις, όχι τα λόγια ή τις προθέσεις ιστορικών προσώπων. Το πρώτο πρόβλημα στην επιχειρηματολογία , του Φίλου μου Δημήτρη Πατέλη , είναι η ταύτιση της ιστορικής αυθεντίας με την επιστημονική αλήθεια. Ο Φιντέλ Κάστρο δεν ήταν «θεολόγος» του σοσιαλισμού ούτε φιλόσοφος που άφησε ενιαίο θεωρητικό σύστημα. Ήταν ηγέτης επανάστασης σε μια μικρή, αποκλεισμένη, εμπάργκο-πνιγμένη χώρα. Η γεωπολιτική του θέση επέβαλε μια βαθιά ανάγκη διεθνών συμμαχιών.
Η στήριξή του προς τη Λ.Δ. Κίνας αντανακλούσε ακριβώς αυτό: τη συνειδητοποίηση ότι ο Τρίτος Κόσμος, για να επιβιώσει απέναντι στη δυτική ιμπεριαλιστική οικονομική κυριαρχία, χρειαζόταν έναν τεράστιο πόλο αντίστασης. Αυτή η στάση ήταν πολιτική και στρατηγική. Δεν αποτελεί από μόνη της θεωρητική επικύρωση σοσιαλιστικού χαρακτήρα. Το δεύτερο πρόβλημα είναι η αφαίρεση συμφραζομένων. Όταν ο Φίλος μου Δημήτρης Πατέλης , παραθέτει λόγια του Φιντέλ από τη δεκαετία του ’90 έως τα 2010, αποσιωπά το γεγονός ότι ο Κάστρο μιλούσε σε συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο: σε έναν κόσμο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, όπου ο σοσιαλισμός διεθνώς είχε σχεδόν εξαφανιστεί. Η Κίνα, μέσα από την πολιτική των μεταρρυθμίσεων, είχε ήδη επιτύχει τεράστια ανάπτυξη και είχε καταφέρει να σταθεί όρθια σε αντίθεση με δεκάδες χώρες που μπήκαν στο στόμα του ΔΝΤ. Για έναν ηγέτη απομονωμένης σοσιαλιστικής χώρας, αυτό ήταν αντικειμενικά εντυπωσιακό. Αλλά άλλο ο θαυμασμός για την πρόοδο, άλλο η θεωρητική αποτίμηση του κοινωνικού χαρακτήρα των σχέσεων παραγωγής. Το τρίτο πρόβλημα είναι το πιο βαθύ: ο Φίλος μου Δημήτρης Πατέλης , προσπαθεί να μετατρέψει τη γεωπολιτική επιλογή του Φιντέλ σε θεωρητική πιστοποίηση ότι το μοντέλο της Κίνας είναι σοσιαλιστικό «επειδή το είπε ο Φιντέλ». Αυτό όμως δεν είναι διαλεκτική ανάλυση. Είναι κλήση σε αυθεντία, μια μέθοδος εντελώς ξένη προς τον μαρξισμό. Ο Μαρξ έλεγε ότι «η αλήθεια είναι συγκεκριμένη». Δεν κατοικεί στα λόγια κανενός ηγέτη, όσο σεβαστός και αν είναι. Κατοικεί στις συγκεκριμένες σχέσεις παραγωγής, στον τρόπο ιδιοποίησης του κοινωνικού πλούτου, στη δομή της εξουσίας, στη θέση των εργαζομένων. Αυτά είναι τα κριτήρια — όχι η προσωπική εκτίμηση ενός ιστορικού προσώπου. Η Κίνα πέτυχε εντυπωσιακή ανάπτυξη. Μείωσε τη φτώχεια, εξασφάλισε επισιτισμό, σταθερότητα, τεχνολογικά άλματα. Αυτή είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή είναι ότι η ανάπτυξη αυτή πραγματοποιήθηκε μέσα από μια μορφή κρατικού καπιταλισμού με έντονη ενσωμάτωση ιδιωτικού κεφαλαίου, με πλήρη αγορά εργασίας, με ανισότητες που αυξάνονται και με μια τάξη δισεκατομμυριούχων που κατέχει τεράστια ισχύ. Ο Φίλος μου Δημήτρης Πατέλης , δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια τάξη κατέχει την εξουσία στην Κίνα; Διότι εκεί κρίνεται η φύση ενός κοινωνικού σχηματισμού, όχι σε αναφορές για «μέτρια ευημερία» ή «αναπτυξιακά άλματα». Επιπλέον, ο Φιντέλ —τον οποίο ο Φίλος μου Δημήτρης Πατέλης επικαλείται— δηλώνει σαφώς: «Δεν υπάρχουν καθαρά καθεστώτα. Κάθε χώρα προσαρμόζει τη στρατηγική της στις συγκεκριμένες συνθήκες της». Αυτή η φράση, αν την πάρουμε στα σοβαρά, δεν δίνει λευκή επιταγή στην Κίνα. Αντίθετα, ανοίγει την πόρτα στην αναγκαία διαλεκτική συζήτηση: ποιο είναι το συγκεκριμένο περιεχόμενο του κινεζικού δρόμου; Πώς εξελίσσονται οι ταξικές αντιθέσεις στο εσωτερικό του; Ποιος ωφελείται από τις μεταρρυθμίσεις; Ποιος αποφασίζει; Πού βρίσκεται ο εργάτης μέσα σε αυτό το μοντέλο; Αυτά είναι τα ερωτήματα που ο μαρξισμός οφείλει να θέσει. Το πιο οξύ σημείο: η άκριτη εξιδανίκευση της Κίνας μετατρέπει τον σοσιαλισμό σε κάτι άμορφο, σε ένα σύνολο επιτυχιών, ανάπτυξης και γεωπολιτικής ισχύος. Αν αυτό είναι το κριτήριο, τότε και η Νότια Κορέα, η Σιγκαπούρη ή η Σαουδική Αραβία θα μπορούσαν να θεωρηθούν «σοσιαλιστικές». Η λογική του Φίλου μου Δημήτρη Πατέλη , οδηγεί σε απίστευτες παραμορφώσεις: αν το κράτος έχει ισχύ, αν η οικονομία αναπτύσσεται, αν υπάρχει πειθαρχία, τότε «να! αυτό είναι σοσιαλισμός». Όμως ο σοσιαλισμός δεν είναι πειθαρχία ούτε ανάπτυξη. Είναι εξουσία της εργατικής τάξης. Χωρίς αυτήν, όλα τα υπόλοιπα είναι μορφές καπιταλισμού — κρατικού, ιδιωτικού ή υβριδικού. Η Κίνα, ως μεγάλη δύναμη, έχει σημαντική ιστορική θέση. Παίζει τεράστιο ρόλο στην ήπειρο, στην τεχνολογία, στην παγκόσμια οικονομία, στον πολυπολικό κόσμο που γεννιέται. Αυτό είναι αδιαμφισβήτητο. Αλλά το αν βρίσκεται σε σοσιαλιστική τροχιά είναι ζήτημα ανάλυσης, όχι πίστης. Ο Πατέλης δεν προσφέρει ανάλυση. Προσφέρει συναίσθημα, αυθεντία και εκλεκτική παράθεση λόγων επαναστατών, σαν να είναι ιερά κείμενα. Αυτή η προσέγγιση δεν βοηθά την κομμουνιστική σκέψη. Την αποδυναμώνει. Ο μαρξισμός δεν χρειάζεται «μεγάλους πατέρες» για να επιβεβαιώσει μια θέση. Χρειάζεται αλήθεια. Και η αλήθεια βρίσκεται στις αντιφάσεις της πραγματικότητας, όχι στην ρητορική της. Αυτό πρέπει να υπερασπιστούμε.
