Η 1η Μαΐου δεν είναι μια απλή ημερομηνία στο ημερολόγιο. Δεν είναι αργία για ξεκούραση, ούτε ημέρα ρομαντικής ανάμνησης. Είναι η ζωντανή μνήμη και ταυτόχρονα η διαρκής υπόμνηση ότι ο κόσμος που ζούμε οικοδομήθηκε με το αίμα, τον ιδρώτα και την ανυποχώρητη πάλη εκατομμυρίων εργαζομένων. Είναι η μέρα που η εργατική τάξη, από τις φάμπρικες του Σικάγο ως τα λιμάνια του Πειραιά και από τα ορυχεία της Ευρώπης ως τα σύγχρονα call centers, δηλώνει παρούσα στην ιστορία, φωνάζοντας ότι χωρίς αυτήν τίποτα δεν κινείται. Η απαρχή αυτής της ημέρας βρίσκεται στο Σικάγο του 1886. Η βιομηχανική επανάσταση είχε ήδη σαρώσει τον παλιό κόσμο και η εκμετάλλευση είχε πάρει απάνθρωπες διαστάσεις. Δεκαπεντάωρα και δεκαεξάωρα, παιδική εργασία, απουσία δικαιωμάτων, ανύπαρκτη ασφάλεια. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες γεννήθηκε το αίτημα για το οκτάωρο – τρεις οκτώ ώρες: εργασία, ανάπαυση, δημιουργία. Στις 1 Μαΐου 1886, εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες στις ΗΠΑ κατέβηκαν σε απεργία. Οι διαδηλώσεις κορυφώθηκαν στο Σικάγο, όπου οι εργάτες δέχτηκαν δολοφονική επίθεση της αστυνομίας στην πλατεία Χέιμαρκετ. Οι εκτελέσεις των πρωτοπόρων συνδικαλιστών – γνωστών ως Μάρτυρες του Σικάγο – σημάδεψαν ανεξίτηλα το εργατικό κίνημα. Η θυσία τους έγινε παγκόσμιο σύμβολο, ρίζωσε στο συλλογικό φαντασιακό όλων των λαών και γέννησε την Πρωτομαγιά ως διεθνή ημέρα αγώνα της εργατικής τάξης.
Από τότε πέρασαν πάνω από 130 χρόνια. Κι όμως, τα αιτήματα εκείνων των εργατών παραμένουν δραματικά επίκαιρα. Το οκτάωρο που κατακτήθηκε με αγώνες αμφισβητείται και ξηλώνεται. Η «ευελιξία» της αγοράς εργασίας μεταφράζεται σε ελαστικά ωράρια, εκ περιτροπής εργασία, τηλεργασία χωρίς όρια. Η τεχνολογική πρόοδος, που θα μπορούσε να μειώσει τον χρόνο εργασίας και να απελευθερώσει δημιουργικές δυνάμεις, χρησιμοποιείται από το κεφάλαιο για εντατικοποίηση, επιτήρηση και αύξηση της κερδοφορίας. Στο όνομα της ανταγωνιστικότητας, η ζωή του εργάτη γίνεται πιο επισφαλής, πιο αποξενωμένη, πιο αποσπασματική. Η Πρωτομαγιά δεν είναι μόνο μνήμη· είναι αγώνας για το σήμερα και το αύριο. Σε όλο τον κόσμο, η εργατική τάξη βρίσκεται αντιμέτωπη με την παγκοσμιοποιημένη καπιταλιστική εκμετάλλευση. Από τις σύγχρονες ειδικές οικονομικές ζώνες της Ασίας μέχρι τους μετανάστες εργάτες στην Ευρώπη και την Αμερική, η πραγματικότητα του 19ου αιώνα επιστρέφει με νέες μορφές. Η κρίση του 2008, η πανδημία, οι πόλεμοι και οι ενεργειακές κρίσεις αποδεικνύουν ότι το σύστημα δεν έχει να προσφέρει τίποτε άλλο παρά ανασφάλεια και καταστροφή. Οι πολυεθνικές θησαυρίζουν, οι ανισότητες εκτινάσσονται, και οι κυβερνήσεις – ανεξάρτητα από χρώματα – υπηρετούν το ίδιο δόγμα: τη θυσία των κοινωνικών δικαιωμάτων στο βωμό της αγοράς.
Μέσα σε αυτό το σκοτάδι, η 1η Μάη λειτουργεί ως πυξίδα. Υπενθυμίζει ότι η εργατική τάξη είναι η δύναμη που κινεί την ιστορία. Χωρίς τους εργάτες δεν υπάρχει παραγωγή, δεν υπάρχει τεχνολογία, δεν υπάρχει κοινωνία. Η συνείδηση αυτής της θέσης είναι που μπορεί να μετατρέψει την αγανάκτηση σε δύναμη αλλαγής. Ο Μαρξ το είχε πει καθαρά: «Η απελευθέρωση της εργατικής τάξης πρέπει να είναι έργο της ίδιας της εργατικής τάξης». Στην Ελλάδα, η Πρωτομαγιά έχει αφήσει ανεξίτηλα ίχνη. Από την αιματοβαμμένη απεργία του 1936 στη Θεσσαλονίκη μέχρι τους μεγάλους εργατικούς αγώνες της μεταπολίτευσης, το μήνυμα είναι ίδιο: κανένα δικαίωμα δεν χαρίστηκε, όλα κατακτήθηκαν με οργάνωση και θυσίες. Σήμερα, σε μια εποχή που οι εργασιακές σχέσεις διαλύονται, που η νεολαία μεταναστεύει μαζικά, που η ιδιωτικοποίηση βασικών αγαθών (ενέργεια, υγεία, παιδεία) βαθαίνει, η ανάγκη για ανασύνταξη του εργατικού κινήματος είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Η Πρωτομαγιά δεν είναι «γιορτή της άνοιξης» όπως προσπαθούν να την παρουσιάσουν. Είναι απεργία, είναι πορεία, είναι μέρα διεθνιστικής αλληλεγγύης. Είναι η στιγμή που η εργάτρια της Αργεντινής, ο ανθρακωρύχος της Νότιας Αφρικής, ο δάσκαλος της Ελλάδας και η νοσηλεύτρια της Ινδίας υψώνουν μαζί τη φωνή τους. Γιατί η εκμετάλλευση δεν έχει σύνορα – ούτε και η αντίσταση.
Στον πυρήνα της Πρωτομαγιάς βρίσκεται ο Διαλεκτικός Υλισμός: η κατανόηση ότι η κοινωνία αλλάζει μέσα από τις αντιφάσεις της, ότι οι ταξικές συγκρούσεις είναι κινητήριες δυνάμεις της ιστορίας. Δεν πρόκειται για φιλοσοφική πολυτέλεια αλλά για ζωντανή μέθοδο αγώνα. Μας διδάσκει να βλέπουμε πέρα από τα φαινόμενα, να αναζητούμε τις υλικές αιτίες της εκμετάλλευσης, να αναγνωρίζουμε ότι ο αγώνας για ψωμί, ειρήνη, ελευθερία είναι ταυτόχρονα αγώνας για μια κοινωνία χωρίς εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους. Σήμερα, μπροστά μας ανοίγονται δύο δρόμοι: είτε αποδοχή της μιζέριας και της εκμετάλλευσης με τη λογική του «τίποτα δεν αλλάζει», είτε συλλογική διεκδίκηση για έναν κόσμο που αξίζει στον άνθρωπο του 21ου αιώνα. Οι μάχες του παρελθόντος δείχνουν ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο, ότι κάθε κατάκτηση μπορεί να χαθεί αν δεν υπερασπιστεί και δεν επεκταθεί.
Η 1η Μάη, λοιπόν, δεν είναι μόνο επέτειος. Είναι προειδοποίηση και κάλεσμα. Μας καλεί να θυμηθούμε από πού ερχόμαστε και να αποφασίσουμε πού θέλουμε να πάμε. Μας θυμίζει ότι χωρίς την ενότητα και την οργάνωση της εργατικής τάξης, τα δικαιώματα θα συνεχίσουν να ξηλώνονται. Μας εμπνέει να μετατρέψουμε την οργή σε δύναμη, τη θλίψη σε συλλογική δράση, το πένθος των θυσιών σε φλόγα για το μέλλον. Αυτή την Πρωτομαγιά, ας τιμήσουμε τους μάρτυρες του Σικάγο και όλους όσοι έπεσαν για να μπορεί η ανθρωπότητα να ζει καλύτερα. Αλλά κυρίως, ας τους τιμήσουμε συνεχίζοντας τον αγώνα τους. Για οκτάωρο πραγματικό, για μισθούς αξιοπρέπειας, για κοινωνική δικαιοσύνη, για έναν κόσμο χωρίς πολέμους και εκμετάλλευση. Για έναν κόσμο που η εργασία θα είναι δημιουργία και όχι σκλαβιά. Γιατί η ιστορία δεν τελείωσε – την γράφουμε εμείς.
